Een vlotte, goed beargumenteerde tekst gold lang als bewijs dat de schrijver wist waarover hij het had. Dat bewijs is weg. Een taalmodel levert zulke teksten nu aan iedereen. Daardoor zegt zo'n tekst niets meer over de schrijver, ook niet als die echt deskundig is. Wat ervoor in de plaats komt, kunt u niet uitbesteden: zelf begrijpen en zelf nagaan aan de hand van één bron die niet van de auteur komt.
Een vraag van Socrates
In Plato's dialoog Gorgias legt Socrates de beroemde redenaar Gorgias een vraag voor. Stel dat een spreker die niets van geneeskunde weet en een echte arts allebei het woord voeren voor een menigte zonder medische kennis. Wie krijgt de zaal mee?
Socrates leidt uit Gorgias' eigen woorden af dat de redenaar, die geen arts is, leken beter overtuigt dan de arts, die het vak wel kent. Hij vraagt of dat klopt. Gorgias geeft het toe: ‘Zeker.’ De passage staat bij 459a, in de gebruikelijke Stephanus-nummering van Plato's werk.
Dat was zo'n 2.400 jaar geleden. Het probleem is sindsdien nooit opgelost. Wel hebben we een vuistregel bedacht om ermee te leven.
Hoe prestige werkte
Een goed opgebouwde, goed beargumenteerde boodschap gold als bewijs van de deskundigheid van de afzender. Wie vlot schreef, leek bekwaam. Wie bekwaam leek, werd op zijn woord geloofd.
Die vuistregel is prestige. De samenleving draait er al eeuwen op. Prestige telt bij sollicitaties, bij het aantrekken van financiering en in raden van bestuur. Het telt in de politiek en zelfs bij een reactie onder een bericht op sociale media.
Wat AI daaraan verandert
Die vuistregel werkt niet meer. Een AI-model levert iedereen in een paar seconden een goed opgebouwde tekst.
Geloofwaardig klinken kost daardoor niets meer. De vuistregel werkte juist omdat dat vroeger moeite kostte. Nu die moeite niet meer nodig is, werkt ook de vuistregel niet meer.
Erger dan fraude
De meeste mensen zien hierin vooral een fraudeprobleem. Maar het probleem reikt verder. AI helpt niet alleen mensen vooruit die hun beweringen niet kunnen onderbouwen. Het tast ook de geloofwaardigheid van alle anderen aan.
Als een verzorgde tekst niets meer zegt over de schrijver, wordt elke verzorgde tekst verdacht. Dat geldt ook voor de tekst van iemand die het onderwerp echt beheerst.
Wie twintig jaar heeft geleerd helder te schrijven, had daar lang profijt van. Dat voordeel is nu weg. Wie daar de dupe van is, heeft niets verkeerd gedaan.
Ook dit artikel
De eerste versies van mijn teksten schrijf ik met AI, dit artikel inbegrepen. Dat het vlot leest, zegt dus niets over mij. Het strekt mij ook niet tot eer. Dat is precies het punt van dit stuk.
Twee toetsen die werk kosten
Wat in de plaats van prestige komt, kost meer tijd, en u kunt er niet omheen. U moet de boodschap los zien van de boodschapper. De vorm van een tekst zegt immers niets meer over wie hem schreef. Er blijven twee toetsen over, en allebei kosten ze werk.
De eerste toets is de vraag of u het begrijpt. Herkennen is niet genoeg, en instemmend knikken bij een tekst die goed klinkt evenmin. U moet de bewering zo goed begrijpen dat u haar in eigen woorden kunt uitleggen aan iemand die het met u oneens is.
De tweede toets is de vraag of u het kunt nagaan. Daarvoor hebt u één bron nodig die niet van de auteur komt. Daarom geef ik u een vindplaats: Plato, Gorgias 459a. Zoek die passage zelf op.
Heb ik verkeerd weergegeven wat daar staat, hecht dan ook aan de rest van dit artikel geen waarde. Dat is niet meer dan de feiten nagaan. Het betekent niet dat u iedereen wantrouwt of niemand meer gelooft. Het is een minimumeis voor elke boodschap, wie die ook brengt.
Het einde van prestige
We beleven het einde van prestige. Dat is goed nieuws, al zal het ons veel moeite kosten.
Prestige zei nooit iets over de waarheid van een bewering. Met prestige konden we ons oordeel overlaten aan wie overtuigend genoeg overkwam om voor deskundige door te gaan. Het beloonde mensen die zich goed uitdrukten.
Wie gelijk had maar onhandig formuleerde, telde niet mee. Hetzelfde gold voor wie gelijk had maar in een tweede taal schreef, of geen titel had.
Die vuistregel werkt nu niet meer. Wat ervoor in de plaats komt, vraagt meer van elke lezer: niemand kan dat werk voor u doen. U moet de zaak zelf begrijpen en daarna zelf nagaan.
Een verstandige lezer hoort waakzaam te zijn, en dat is nooit anders geweest. We hadden alleen een heel overtuigend excuus om die taak te laten liggen.
Vragen over AI en de geloofwaardigheid van teksten
Wat zegt Plato's Gorgias over deskundigheid en overtuigingskracht?
Bij 459a vraagt Socrates of een redenaar zonder medische kennis leken beter overtuigt dan een arts. Gorgias geeft dat toe. Overtuigingskracht en deskundigheid vallen dus niet samen.
Waarom maakt AI een goed geschreven tekst minder betrouwbaar?
Een taalmodel schrijft voor iedereen in seconden een verzorgde tekst. De vorm zegt daardoor niets meer over de kennis van de schrijver. Of de inhoud klopt, moet u apart nagaan.
Hoe controleert u een bewering zonder op de afzender te vertrouwen?
Leg de bewering in eigen woorden uit aan iemand die het er niet mee eens is. Zoek daarna één bron op die niet van de auteur komt. Strookt die bron niet met de tekst, hecht dan ook aan de rest geen waarde.