Gegevens zijn pas geanonimiseerd als niemand ze redelijkerwijs nog tot een persoon kan herleiden. Bestaat er ergens een sleutel of tabel naar de oorspronkelijke waarden, dan zijn ze gepseudonimiseerd en blijft de AVG volledig gelden. Dat geldt ook voor de omkeerbare methode van promptShield.
Wie de regel stelt en wie hem uitlegt
De regel staat in de AVG. Artikel 4 lid 5 omschrijft pseudonimisering: de gegevens zijn zonder aanvullende gegevens niet meer aan een persoon te koppelen, en die aanvullende gegevens worden apart en beveiligd bewaard. Anonimisering heeft geen eigen artikel. Overweging 26 zegt dat de AVG niet geldt voor informatie die niet meer over een identificeerbare persoon gaat.
Een overweging licht toe hoe de wetgever de artikelen bedoelde. Toezichthouders baseren zich daarnaast op hun eigen uitleg. Voor anonimisering is dat het advies van de Artikel 29-werkgroep, voor pseudonimisering de EDPB-richtsnoeren van 2025. De Autoriteit Persoonsgegevens maakt deel uit van de EDPB en volgt die uitleg. De richtsnoeren van de Britse ICO horen bij het Britse regime en zijn hier geen bron van recht.
De toets die u zelf kunt toepassen
De vraag is of iemand de gegevens redelijkerwijs tot de betrokkene kan herleiden, met middelen die redelijkerwijs worden ingezet. De lat ligt lager dan ‘onmogelijk’ en hoger dan ‘lastig’. ‘Iemand’ is ruim: uzelf, uw leverancier, een collega, de ontvanger van een bestand of een buitenstaander met een openbare bron. Kosten, tijd en techniek tellen mee, en zoekmachines en taalmodellen maken herleiden nu goedkoper dan in 2014.
Het advies stelt drie vragen. Een anoniem stuk levert op alle drie ‘nee’ op.
- Kunt u één persoon onderscheiden, ook zonder naam? Postcode, geboortedatum en beroep samen wijzen vaak één persoon aan.
- Kunt u gegevens over dezelfde persoon in verschillende bestanden koppelen? Een vaste code in twee stukken maakt dat juist makkelijker.
- Kunt u iets over iemand afleiden? ‘De enige vrouwelijke partner van het kantoor in Zwolle’ laat weinig te raden over.
De sleutel geeft de doorslag
Een document vol codes ziet er anoniem uit. Of het dat is, hangt af van wat er elders bestaat: de tabel die elke code aan de oorspronkelijke waarde koppelt. Staat die tabel op uw schijf, bij een leverancier of als export in een mailbox, dan zijn de gegevens gepseudonimiseerd. Het blijven dan persoonsgegevens.
Pseudonimisering is nuttig, en de AVG noemt haar als passende maatregel in de artikelen 25 en 32. Alle plichten blijven wel gelden. De verwerking staat in uw register, u hebt een grondslag nodig en betrokkenen houden hun rechten.
Wat het verkeerde etiket kost
Wie gepseudonimiseerde gegevens anoniem noemt, slaat een reeks plichten over. De verwerking verdwijnt uit het register en een DPIA blijft achterwege, ook bij medische gegevens of een BSN. De verwerkersovereenkomst met de AI-dienst wordt niet getekend, en voor doorgifte buiten de EER ligt geen grondslag vast. Raakt de sleutel zoek, dan beoordeelt niemand of er binnen 72 uur een melding nodig is.
Bij een onderzoek toetst de toezichthouder of herleiding redelijkerwijs mogelijk was, en het woord in uw register weegt dan niet mee. De betrokkene kan zijn rechten alleen uitoefenen als u erkent dat u verwerkt. Voor stukken onder beroepsgeheim komen er eisen bij: zie juridische pdf's beschermen zonder cloud.
Gevolgen voor promptShield
Coderen in promptShield vervangt een naam of nummer door een korte code en is omkeerbaar. U legt een gecodeerd stuk aan een AI-model voor en zet de codes in het antwoord met Decoderen terug. Juridisch is dat pseudonimisering, en het blijft onder de AVG vallen.
De sleutel is het Coderegister: een lokaal SQLite-bestand, bewust niet versleuteld, omdat de brondocumenten ook onversleuteld op dezelfde schijf staan. Decoderen gebeurt lokaal en niet via internet. Codes gelden per map, en alleen een code die u zelf vastzet, geldt in elke map. Dat beperkt de koppelbaarheid uit vraag twee tot één map; zo werkt de omkeerbare methode.
De export van het Coderegister is een leesbaar JSON-bestand met elke code naast het origineel. Wie die export met een gecodeerd bestand meestuurt, heft de bescherming op. Behandel de export als uw gevoeligste bestand.
Zwartlakken kan wel tot anonimisering leiden. Het haalt de tekst uit het bestand, ook uit metadata en formuliervelden, en verwijdert oude miniaturen. Ook dan is het resultaat alleen anoniem als er geen tabel of export bestaat en het document de drie vragen doorstaat. Geen detectiemodel herkent elk gegeven, dus u kijkt de vondsten na in Beoordelen.
Veelgestelde vragen
Vervallen mijn plichten als ik anonimiseer?
Voor een werkelijk anoniem resultaat wel. Het anonimiseren zelf is volgens de Artikel 29-werkgroep nog een verwerking die een grondslag vraagt, en de brondocumenten blijven onder de AVG. Of uw resultaat de toets doorstaat, moet per geval worden beoordeeld.
Mag gepseudonimiseerd materiaal vrij worden gedeeld?
Nee, het blijven persoonsgegevens. Delen vraagt een grondslag, en de ontvanger is uw verwerker of zelf verwerkingsverantwoordelijke. Pseudonimisering maakt delen wel veiliger, zeker als de sleutel bij u blijft.
Anonimiseren of pseudonimiseren?
Moet u het antwoord van een AI-model terugkoppelen aan het dossier, dan hebt u een sleutel nodig en pseudonimiseert u. Hoeft niemand ooit terug naar het origineel, dan kiest u voor permanent verwijderen. Veel organisaties hebben beide nodig.
Is het versleutelen van de tabel genoeg?
Voor de beveiliging helpt het, maar de juridische status blijft gelijk. Wie de sleutel van de versleuteling heeft, kan de gegevens terugzetten, dus ze blijven gepseudonimiseerd.